Categorie: digitaken

Voetbaaltaal: taalzuivering voor het sportjournaille

Lespakket – Voetbaaltaal
Lespakket – Voetbaaltaal
  • Takenblad taalzuivering ‘Voetbaaltaal’ in PDF
  • Takenblad taalzuivering ‘Genaaid/gehecht’ in PDF
Size: 14MB
Version: 1.0
Published: 20 september, 2026
Nu downloaden!17 Downloads

Mijn haat voor de voetbalsport is quasi metafysisch, maar dat geldt natuurlijk ook voor mijn melancholie. Ik mocht als 12-jarige mijn bed uit om de Belgen in Mexico te zien stunten in 1986. Kortom: ik heb het recente WK voetbal gekeken.

Voetbal, of niet, “schrijven is schrappen” blijft de boodschap. Of die uitspraak echt aan Franz Kafka kan toegewezen worden, is niet zeker, maar zijn manuscripten laten weinig aan de verbeelding over. Schrappen begint bij de herhalingen:

Niet gebruiken van verwijswoorden zorgt voor nodeloze herhalingen.

Tijdens het bekijken van de wedstrijden via de Vlaamse televisie-omroep, viel mij op dat Vlaanderen een heel eigen jargon begint te ontwikkelen op het vlak van sportverslaggeving. Dat kan natuurlijk een symptoom mijner eigen ouderdom zijn, ik bemerkte deze problemen:

Schrijven is schrappen wat kan geschrapt worden, of lezers verliezen.
Pleonastisch taalgebruik
  1. Gebrek aan teksteconomie: zeker in deze digitale tijden geldt de regel ‘minder is meer’ en eigenlijk is dat altijd de eerste regel van teksteditie. Di is altijd ook een probleem op school omdat opdrachten vaak een vaste lengte moeten hebben. Kunnen we beginnen focussen op inhoud in de plaats van vorm? Kwaliteit i.p.v. kwantiteit.
  2. Idiomatische verglijding: vast uitdrukkingen en spreekwoorden worden mishandeld en verknutseld. Dat wil niet zeggen dat ik problemen heb met een bal die in de kruising geschilderd wordt, een chasse patate of het vals plat.
  3. Calque vertalingen uit Engels: bedrijven, verenigingen en teams kun je ontbinden, maar duivels nog altijd niet.
  4. Passe-partout woorden: betekenisloze woorden, waarbij het belangrijkste wel is ‘momentje’: flatermomentje, schrikmomentje, shitmomentjes, bange momentjes, stressmomentjes, … het houdt niet op. Zelf ‘een momentje hebben’ blijkt een ding te zijn.
Een greep uit de oncreatieve momentjes van de sportredactie…

Na wat grasduinen op sporza.be was ik toch verbaasd over het niveau van het Nederlands, terwijl dat elders bij VRT nog wel meevalt. Het opmerkelijkste was wel deze: het consequente gebruik van ‘naaien’ in de betekenis van ‘hechten (van een wonde)’. Dat wil niet zeggen dat duidelijk Noord-Nederlandse uitdrukkingen zoals “iemand opnaaien” of “zijn vrouw naaien” vermeden worden, integendeel. Aan de ene kant pleit dit voor de taalflexibiliteit van de Vlaming, aan de andere kant zou ik toch liever ‘hechten’ zien.

WWTraject: level 3 – gebiedende wijs

Alle oefeningen van het traject zijn onmiddellijk toegankelijk op deze pagina. Ondertussen werden de oefeningen van level 1&2 meer dan 200 maal ingevuld en kwamen een aantal bugs en foutjes aan het licht. Ik tracht alle resultaten op te volgen en de database bij te werken.

De volgende stap (zie stap 1&2) is het introduceren van de ‘gebiedende wijs’ (imperatief) en deze vorm staat naast alle andere werkwoordsvormen die we behandelen en die in de ‘aantonende wijs’ (indicatief) zijn.

/10
0 stemmen, 0 gem
6

Report a question

You cannot submit an empty report. Please add some details.
Aangemaakt op Door Johan B

WWTraject – level 3

De gebiedende wijs, ofwel: de imperatief. Dit is in de strikte geen zin geen tijd, maar een wijs. De meeste werkwoordsvorm ‘duiden aan’, zijn indicatief. Deze werkwoord vorm beveelt, wil iemand iets laten doen.

vb. Verbeter je fouten nu zelf!

1 / 10

… dieren nooit zonder goede reden!

2 / 10

… dat ook een leraar soms iets moet opzoeken.

3 / 10

… hem zelf eens bij je thuis, dan zul je zien hoe vriendelijk hij is.

4 / 10

… deze raket onmiddellijk, sergeant!

5 / 10

… je advocaat maar naar huis, die kan je hier niet helpen!

6 / 10

… altijd links als u in Engeland aankomt.

7 / 10

… jij het verkeer, jij bent toch agent?

8 / 10

… deze vragen onmiddellijk!

9 / 10

… deze incidenten altijd bij het schoolhoofd!

10 / 10

… nu toch eens volwassen!

taalanderwijs.org

Je score is

De gemiddelde score is 83%

LinkedIn Facebook VKontakte

De imperatief is geen werkwoordstijd, maar een wijs. De oefeningen hierop zijn simpel: altijd stam. De moeilijkheid zit eerder in het herkennen van de gebiedende wijs. Om in te drammen dat er nooit een -t komt bij deze vormen kan deze oefening gebruikt worden

0%
0 stemmen, 0 gem
10

Report a question

You cannot submit an empty report. Please add some details.

Je hebt 150 seconden voor 15 opgaven…

De tijd is op… Probeer opnieuw!

Aangemaakt op Door Johan B

WWTraject: level 1-3

Vragen van de eerste drie levels: tegenwoordige tijd, stammen met en zonder d, imperatief en indicatief.

1 / 15

Ik denk dat ik me ziek vandaag gewoon ziek …

2 / 15

Morgen … Hansje 14 jaar.

3 / 15

Zonder problemen … ik het team door deze moeilijke tijd.

4 / 15

… op jezelf en het goede weer!

5 / 15

… hem zelf eens bij je thuis, dan zul je zien hoe vriendelijk hij is.

6 / 15

Ik geloof niet dat u het antwoord …!

7 / 15

U … toch ook van chocola?

8 / 15

… die bandiet als je het ziet; hij is een gevaar voor de maatschappij!

9 / 15

… je advocaat maar naar huis, die kan je hier niet helpen!

10 / 15

Vanavond … Hilde op in de schouwburg.

11 / 15

Kan het dat ik je … gezien?

12 / 15

Als je het vraagt, … ik je de helpende hand.

13 / 15

Tante Mien … onze buren altijd vriendelijk.

14 / 15

Tijdens de biologieles … mijnheer Vogel elk jaar een levende kikker.

15 / 15

De jeugdbeweging … de handtekeningen voor de petitie.

taalanderwijs.org

Je score is

De gemiddelde score is 94%

LinkedIn Facebook
0%

Deze summatieve oefening haalt 15 vragen uit de databank van 120+ zinnen van de drie niveaus. Omdat het oefenen in werkwoordspelling enkel dient om het schrijven te versnellen, zijn al deze tests met klok.

Taalvariatie in de kijker: 6 leestaken

Des te meer je van een taal ontdekt, des te duidelijker het wordt dat elke taal ‘meer dan Ć©Ć©n taal’ is en tegelijkertijd: ‘geen taal’ meer is.

Elke grammatica is een vooraf gedoemde poging om de taal te beschrijven, dat weet elke taalkundige. Lang voor de taalkundige haas de springlevende schildpad-taal kan inhalen, is die alweer elders. Nochtans is het onderwijs vergeven van mensen die grammatica als de grondwet van het taalgebruik zien. Op constructieve manier het belang van grammatica relativeren, kan door te werken rond taalvariatie.

Lespakket – Taalvariatie: lezen
Lespakket – Taalvariatie: lezen

    • 2 korte stukjes met meerkeuzevragen, ibid. ** (PDF)

    • 2 langere stukjes, ibid. *** (PDF)

Size: 3.9MB
Version: v 2.0
Published: 6 februari, 2026
Nu downloaden!151 Downloads

Taalvariatie: cartoons

Cartoons zijn een leuke en compacte manier om ideeƫn te verspreiden. We bekijken 5 cartoons uit het krantje Taalpeil van de Nederlandse Taalunie uit 2009.

Bekijk de cartoons en beoordeel welk idee of taalvariatie erin gecommuniceerd wordt.

1 / 5

Quiz image

2 / 5

Quiz image

Standaardtaal en dialect…

3 / 5

Quiz image

4 / 5

Quiz image

5 / 5

Quiz image

Je score is

De gemiddelde score is 73%

Dit was volgens mij ook de reden om vanaf de eeuwwisseling taalvariatie op het programma te zetten in leerplannen. Het tonen van de taal als spectrum in meerdere dimensies, toont de relativiteit van alle regels aan. Elke taalregel is onderhevig aan historische, geografische en sociale variatie. Talen met een onveranderlijk regelsysteem zijn dood of artificieel. In de bewoordingen van de Franse filosoof Jacques Derrida: langue als term voor taalsystemen is misleidend, beter is: plus d’une langue. Hoe meer je een taal bekijkt, des te duidelijker het wordt dat elke taal meer dan Ć©Ć©n taal is en tegelijkertijd: geen taal meer is.

Elke taal lijkt slechts een eenheid vanop een afstand, als je meer inzoomt zie je altijd meerdere talen. Nederlands bestaat, maar als we van naderbij kijken, zien we bijvoorbeeld Nederlands en Vlaams. Van zodra we inzoomen op Vlaams, zien we duidelijk verschillende streektalen. Voor een Groninger lijken de dialecten van Sint-Truiden en Genk identiek, maar daar zijn de mensen uit Sint-Truiden noch Genk het mee eens.

De grammatica loopt altijd achter de feiten van de levende taal aan en kan er niet op vooruitlopen.

WW-Traject: levels 1 en 2 OTT

Zoals uitgestippeld en aangekondigd in een eerdere blogpost, is hier het eerste deel van het WW-Traject. Voorlopig zijn er drie oefeningen beschikbaar:

Level 1: onvoltooid tegenwoordige tijd voor werkwoorden met stammen die niet eindigen op -d en bijhorende inversies.

0 stemmen, 0 gem
26

Je hebt 100 seconden voor 10 oefeningen…

Je tijd is helaas op. Probeer opnieuw, het gaat dan vast beter!

Aangemaakt op Door Johan B

WW-Traject: level 1

Oefeningen in de onvoltooid tegenwoordige tijd,Ā zonder dt.

1 / 10

… jij in wonderen of in toeval?

2 / 10

De man … met zijn advocaat.

3 / 10

Hij … ’s middags even uit op de bank.

4 / 10

Jij … toch altijd een pizza met extra kaas?

5 / 10

Ik … nog altijd in Sinterklaas.

6 / 10

Jij … te lang naar het juiste antwoord.

7 / 10

Anna … drie keer per week naar de sportschool.

8 / 10

De poes … zachtjes op de schoot van de eigenaar.

9 / 10

Tante Mien … onze buren altijd vriendelijk.

10 / 10

De jury … over de winnaar van de prijs.

Je score is

De gemiddelde score is 88%

LinkedIn Facebook VKontakte
0%

Afsluiten

Level 2: enkel werkwoorden met stammen die eindigen op -d

0 stemmen, 0 gem
15

Je hebt 100 seconden voor 10 meerkeuzevragen. Succes!

De tijd is helaas afgelopen. Probeer opnieuw!

Aangemaakt op Door Johan B

WW-Traject: level 2

Onvoltooid Tegenwoordige Tijd met werkwoorden met -d in de stam + inversies.

1 / 10

Opa heeft geen gebit. Daarom … ik de groenten heel fijn.

2 / 10

Ik begrijp niet waarom het donker …

3 / 10

Ik geloof niet dat u het antwoord …!

4 / 10

Opa … de drukke winkelstraten.

5 / 10

Zonder problemen … ik het team door deze moeilijke tijd.

6 / 10

Wanneer … Kevin de vrachtwagen in?

7 / 10

Het is duidelijk dat Levi op een nieuw plan …

8 / 10

Als het vuur te fel … , sluit je de kacheldeur.

9 / 10

Je … toch geen de kip in een pizzaoven?

10 / 10

Als je het vraagt, … ik je de helpende hand.

Je score is

De gemiddelde score is 50%

LinkedIn Facebook VKontakte
0%

Level 1+2: een mix van de twee bovenstaande oefeningen:

0 stemmen, 0 gem
17

Je hebt 100 seconden voor 10 opgaven. Succes!

Je tijd is op. Probeer opniuew

Aangemaakt op Door Johan B

WWTraject: level 1+2

Onvoltooid Tegenwoordige Tijd: werkwoorden met gewone stam (50%), werkwoorden met -d stam (50%). Dans/danst/dansen; Word/wordt/worden.

1 / 10

Je weet dat ik regelmatig mijn tuin …

2 / 10

Hij … ’s middags even uit op de bank.

3 / 10

Zonder problemen … ik het team door deze moeilijke tijd.

4 / 10

U … alle documenten voor de vergunning.

5 / 10

Kan het dat ik je … gezien?

6 / 10

U … toch ook van chocola?

7 / 10

… ik weeral de boodschappen?

8 / 10

Jij … toch altijd een pizza met extra kaas?

9 / 10

In dit hotel, … ik echt in luxe.

10 / 10

…. de trein over vijf minuten op spoor 3, zoals aangekondigd?

Je score is

De gemiddelde score is 72%

LinkedIn Facebook VKontakte

Ben Ali Libi: Willem Wilminks gedicht en twee ‘co-teksten’

Deze leesoefening gaat uit van het gedicht ‘Ben Ali Libi’, een ingekorte versie van het wikipedia-artikel en een advertentie van de kunstenaar zelf. Je kunt de oefening zelf digitaal uitproberen, maar er is ook een papieren versie opgenomen in het pakket.

Lespakket: Willem Wilmink Ben Ali Libi
Lespakket: Willem Wilmink Ben Ali Libi
  • Takenbundel leerlingen met teksten (PDF)
  • Takenbundel oplossingen
  • 3 Teksten apart (PDF)
  • Takenblad zonder teksten (PDF)
Size: 4.2MB
Version: v 1.0
Published: 16 januari, 2026
Nu downloaden!134 Downloads

Het gedicht van Wilmink is geniaal in dat het de kwestie bijna zo pijnlijk stelt als Het dagboek van Anne Frank dit doet: wat heeft een meisje van 14/een goochelaar misdaan om dit lot te verdienen? Beide verhalen dragen de verschrikking uit zonder zich in gruwelijkheden te verliezen. We weten hoe het afloopt: een daarom is de afloop het begin van het gedicht.

De derde tekst is de laatste vermelding in de Nederlandse kranten van de naam voor meer dan vijftig jaar.

Het Joodsche Weekblad, 5 juni 1942

Ik was hier niet naar op zoek: ik zocht gewoon een illustratie. Een conclusie dringt zich onmiddellijk op: de vrienden van de weduwe Rost waren niet nodig om Ben Ali Libi te arresteren. Midden 1942 staat hij nog mij naam en adres in de krant. Die krant is een uitgave van de Joodse Raad en dat is een door de Duitsers opgericht orgaan. En zelfs dat was niet het probleem: elke Jood was immers al lang geregistreerd en verplicht en ster te dragen. Dit had het begrijpelijke gevolg dat hoe dichter je bij de Joodse Raad stond, hoe groter de kans was dat je familie ontzien werd.

Alleen in dit strookje vinden we al drie personen met naam en adres die de bezetter zou kunnen gaan arresteren. Naast onze goochelaar is er nog Siegfrid Courant en J. Sloghem. De laatste werd uiteindelijk ook gearresteerd, maar overleefde de kampen. Met Courant liep het niet anders als met Ben Ali Libi:

De perversie van oorlog is niet het menselijk leed, dat is het drama van oorlog. Dat vrienden, buren, geloofsgenoten elkaar beginnen verraden, dat is de perversie van oorlog.

Kruispunt Waalstraat-Merwedeplein, Amsterdam, Google Maps

Het is opvallend hoe het verhaal terug dat van de familie Frank raakt als we de afstand tussen de twee gezinnen bekijken: letterlijk een boogscheut. Er zijn echter grote verschillen: de Franks waren ‘nieuwe Nederlanders,’ pas eind 30’er jaren in Amsterdam gearriveerd en niet zo sociaal ingebed als sommige andere Joodse Nederlanders in Amsterdam. Misschien was dat net de reden dat Otto Frank het zeker voor het onzekere koos?

Vaak is de genialiteit van de auteur -en dat geldt hier a fortiori voor Willem Wilmink- niet in het maken van de stof, het verhaal, maar het kiezen en ensceneren ervan. Zoals je hieronder hoort vertellen door Joost Prinsen, was de keuze van het onderwerp bij Willem heel snel gebeurd. Het maken van het idee tot een gedicht, een echte tekst, heeft soms veel langer nodig. Het idee was al klaar: “De nazi’s willen de hele wereld gaan domineren, maar dan moeten wel eerst even die goochelaar opruimen, anders lukt het niet.” Zo geformuleerd, raak het niemands koude kleren; het is de uitvoering (enscenering) van dit idee in concrete verzen, die het gedicht de kracht geven die iedereen ervaart.