19e eeuwse kranten illustreren met Bing A.I.

Advertentie uit krant omstreeks 1880
Door Bing gegenereerde beelden: “een dagueriotype foto van een fabriek waarin konijnen verwerkt worden tot matrassen”

Voor 3e graads leerlingen geef ik als input krantenberichten uit de 19e eeuw, die vrij beschikbaar zijn op de BelgicaPress website van de KBR. Zo bijvoorbeeld dit bericht uit 1849, over het overlijden van een hovenier.

Alles is mogelijk met computers, maar de enige manier om dit artikel te verbeelden met A.I., is het te lezen, en relevante informatie voor het beeld te selecteren. Waar speelt dit zich af? Wie is er aanwezig? Wat staat er te gebeuren? Wat kunnen we sowieso niet tonen? Wat moet onmiddellijk duidelijk zijn uit de foto? Hier een afbeelding die ik zelf genereerde…

Hier een ander voorbeeld, uit Vooruit, midden 19de eeuw. Als ik deze opdracht geef en ze zou evalueren, heb je beter het woord vigilant opgezocht.

11 juli 1914, Sportwereld

Hoe maak je afbeeldingen met Bing A.I.?

Ga naar Bing.com. Klik op ‘Sign In’.

Klik dan op ‘Create one!’

Geef een geldig emailadres in (school of werkmail wordt niet aanvaard); ga naar je mailbox om de bevestiging te klikken. Als je ingelogd bent, zie je dat rechts bovenaan.

Om gericht te gaan prompten, gebruik je best de rechtse modus…

Verloren woorden: de ridicule

Handelsblad, 30/04/1845

Hier een mooi inkijk in wat er in de begindagen van de trein zoal wordt vergeten door de opwinding van het nieuwe transportmiddel. Een hoed, potsen, regen- en zonneschermen (het is april!), gaanstokken, zakdoeken enzoverder…

Het intrigerende item is de ridicule, dat hier niet kan begrepen worden als ‘spot’: het is een voorwerp dat je kunt vergeten op de trein. Zelfs het prachtige, online toegankelijke Woordenboek der Nederlandse Taal moet ons het antwoord schuldig blijven: het kent ridicu(u)l(e) niet als zelfstandig naamwoord, enkel als bijvoeglijk naamwoord:

Door de overeenkomst met het Franse woord is een internetzoekmachine niet echt een hulp. Zoals we vroeger reeds ontdekt hebben: betekenis wordt gegenereerd in context, dus we moeten op zoek naar andere contexten. Die vinden we in hetzelfde Belgicapress krantenarchief van de KBR.

Bijvoorbeeld:

Handelsblad, 08/08/1894

Het is een brief waarin medelijden wordt gevraagd voor de trambedienden, die geen gemakkelijk leven blijken te hebben, bijvoorbeeld door een dikke, stijve madam, die door den kant, de zijde en den last van ridicule en zonnescherm, heuren geldbeugel niet vindt. De ridicule wordt hier vermeld, tussen mevrouws kleding (kant en zijde) en haar andere attributen: is een ridicule nu kledij of een attribuut? Hier nog een lijstje met verloren voorwerpen:

Het Handelsblad, 04/03/1897

Het is geen kleding, maar een soort van tas: het kan een portemonnee bevatten en is soms van fluweel gemaakt. Nog eentje:

Handelsblad, 05/12/1897

Nu we weten dat het een tasje is, helpt een Google zoekopdracht ons te ontdekken, via Vlaamswoordenboek.be, dat het om het Franse woord réticule gaat. Dit is wel opgenomen in het WNT met een verklaring voor de ‘ridicule’-vorm.

Geleerde ontleening, ten tijde van het Directoire, aan lat. reticulum; uit scherts, of volksetymologisch, verbasterd tot ridicule. Damenshandtasch van stof of van eenig ander soepel materiaal, in den vorm van een zakje dat van boven dichtgetrokken kan worden.

WNT: reticule

Jan Van Gysen (1668-1722), wever en broodpoëet

Via het wijde web kwam mij de volgende prachtige gezette tekst toegedreven:

De close-reading oefening heeft voor de leerlingen wel enige inleiding of begeleiding nodig.

Een geannoteerde tekst in PDF vindt u hier:

  • ‘in Vreeden’: van onze jaartelling, sinds de geboorte van de verlosser leven we in vrede
  • sprokkelmaand: februari, een volksetymologie op basis van een Latijnse naam
  • UE.: Uedele, oude vorm van U, beleefde aanspreking
  • gebeeden: gevraagd, cf. D bitte, E I bid you farewell, NL bidden
  • Lange s
  • ‘nimmer schreef als op Maat’: enkel schreef op bestelling
  • woonden/betoonden: hypercorrectie van woonde, betoonde
  • de baar: cf. opbaren, draagberrie, E to bear
  • UE. Naam zal gelezen worden…: u bent uitgekozen om naar het kerkhof te komen

Route van de begrafenisstoet van de Egelantierstraat naar het Kartuizerklooster en kerkhof op Google Maps.

Portret van Jan Van Gysen

Kartuizerskerkhof ca. 1638, Amsterdam Beeldbank

De fictionaliserende mens: over herinnering en fictie

In het onderstaande fragment illustreert Herman Pleij op prachtige wijze het belang van fictie voor de mens. Zelfs wat we denken dat onze dierbaarste herinneringen zijn, is een verzameling van elementen die we hier en daar onbewust ontleend hebben, zodat het voor ons betekenisvol wordt.

Wat de romanschrijver op bewuste wijze doet, doen wij allemaal elke dag met onze herinneringen. We willen allemaal leven in een verhaaltje dat ergens toe leidt.

Lesverloop:

  1. Eerst wordt het onderwerp ingeleid
  2. Als schrijfoefening aan de leerlingen gevraagd hun eigen vroegste herinnering te noteren.
  3. Er wordt de leerlingen gevraagd hun vroegste herinnering voor te lezen.
  4. We beluisteren en bekijken het fragment met Herman Pleij (7min.)
  5. We proberen gezamelijk tot een conclusie op basis van het filmpje.
  6. De leerlingen proberen op basis van hun herinnering, toetspunten aan te geven: mensen die in de herinnering voorkomen, plaatsen die je opnieuw kunt bezoeken.
  7. De leerlingen proberen hun herinnering te toetsen en rapporteren later in de klas over hun bevindingen.